Có một cảnh lặp lại rất nhiều lần ở phòng khám quốc tế: gia đình bay sang, mang theo một túi hồ sơ dày, và bác sĩ giở ra trong năm phút rồi nói câu mà không ai muốn nghe — cái này chưa đủ để kết luận, phải làm lại.
Làm lại nghĩa là chụp lại, xét nghiệm lại, và trong trường hợp xấu nhất là sinh thiết lại. Nghĩa là thêm một tuần ở khách sạn, thêm chi phí, và với bệnh ác tính thì thêm một tuần bệnh đi tiếp.
Điều oái oăm là túi hồ sơ ấy thường rất dày. Vấn đề không phải thiếu giấy tờ, mà là thiếu đúng thứ có giá trị chẩn đoán, trong khi thừa rất nhiều thứ không ai đọc.
Thứ quan trọng nhất: đĩa DICOM, không phải phim in
Tờ phim in trên giấy hoặc tấm film bệnh nhân hay cầm về là ảnh chụp lại của một vài lát cắt mà kỹ thuật viên chọn để in. Một lần chụp CT ổ bụng tạo ra vài trăm đến vài nghìn lát cắt. Bác sĩ ở nước ngoài cần toàn bộ dữ liệu gốc để tự cuộn qua từng lát, tự dựng hình, tự đo kích thước, tự so với lần chụp trước.
Dữ liệu gốc đó nằm ở định dạng DICOM, và bệnh viện ghi được ra đĩa CD/DVD hoặc USB nếu có yêu cầu. Đây là món đầu tiên phải hỏi, và hỏi bằng đúng chữ: xin ghi đĩa DICOM dữ liệu gốc, chứ không phải "xin phim".
Vài điểm thực tế hay vấp:
- Xin đĩa của tất cả các lần chụp, không chỉ lần gần nhất. So sánh theo thời gian mới là thứ có giá trị.
- Kiểm tra đĩa đọc được trước khi rời bệnh viện. Đĩa hỏng phát hiện ở sân bay là đĩa vô dụng.
- Chép thêm một bản vào USB và một bản lên lưu trữ đám mây. Đĩa CD ngày càng ít máy đọc được, nhiều laptop mới không có ổ quang.
- Kèm theo bản đọc kết quả của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, vì nó ghi lại cách người trực tiếp xem mô tả tổn thương.
Với bệnh ung thư: khối nến và tiêu bản là bắt buộc
Đây là chỗ hay mất nhiều thời gian nhất, và cũng là chỗ ít người biết để hỏi trước.
Khi làm sinh thiết, mẫu mô lấy ra được cố định và đúc vào khối nến. Từ khối nến, kỹ thuật viên cắt những lát cực mỏng dán lên lam kính, nhuộm màu, rồi bác sĩ giải phẫu bệnh soi dưới kính hiển vi và viết kết luận. Tờ kết luận ấy là kết quả của một lần đọc, bởi một người, với các phép nhuộm đã làm tại thời điểm đó.
Bệnh viện nước ngoài gần như luôn muốn đọc lại chính mẫu mô đó, vì ba lý do: xác nhận chẩn đoán, phân loại chi tiết hơn theo hệ thống họ đang dùng, và làm thêm các xét nghiệm quyết định phác đồ — nhuộm hoá mô miễn dịch, xét nghiệm đột biến gen, chỉ dấu đáp ứng miễn dịch. Tất cả những thứ đó làm trên mô, không làm trên tờ giấy.
Cần xin hai thứ: khối nến (mượn, sẽ trả lại) và tiêu bản đã nhuộm. Thủ tục mượn khối nến thường chặt hơn xin hồ sơ thường vì đây là bệnh phẩm lưu, cần đơn đề nghị và cam kết hoàn trả. Hỏi sớm, vì quá trình này có thể mất một đến hai tuần.
Tóm tắt bệnh án: ngắn nhưng phải đúng nội dung
Bản tóm tắt bệnh án là tài liệu pháp lý mà bệnh viện phát hành theo mẫu. Nó cần trả lời được bốn câu: bệnh nhân đã được chẩn đoán gì, dựa trên bằng chứng nào, đã điều trị gì, và đáp ứng ra sao.
Nếu bản tóm tắt chỉ có một dòng chẩn đoán và một dòng "điều trị nội khoa", nó gần như không dùng được. Nên xin bổ sung, cụ thể:
- Các thuốc đã dùng kèm liều và thời gian dùng — đặc biệt quan trọng với hoá trị, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc chống đông, insulin.
- Các can thiệp đã làm và ngày làm.
- Tiền sử dị ứng thuốc.
- Bệnh nền đang điều trị song song và thuốc đang dùng cho những bệnh đó.
- Giấy ra viện của các lần nằm viện trước.
Xét nghiệm: mang bản gốc có khoảng tham chiếu
Một con số xét nghiệm không có khoảng tham chiếu của chính phòng xét nghiệm đó là con số khó diễn giải, vì mỗi máy mỗi bộ thuốc thử có dải bình thường khác nhau. Nên mang bản in gốc có đầy đủ đơn vị đo, khoảng tham chiếu và ngày lấy mẫu.
Xét nghiệm cũ vẫn có giá trị: chuỗi men gan qua sáu tháng, chuỗi chỉ dấu ung thư qua ba lần đo, chuỗi creatinin theo thời gian — những chuỗi này nói lên xu hướng mà một lần đo mới không nói được.
Dịch thuật: dịch đúng chỗ, đừng dịch tất cả
Dịch toàn bộ túi hồ sơ vừa tốn kém vừa chậm, và phần lớn bản dịch ấy không ai đọc. Phần thực sự cần chuyển ngữ là: tóm tắt bệnh án, kết quả giải phẫu bệnh, kết luận chẩn đoán hình ảnh, bảng xét nghiệm chính, giấy ra viện, đơn thuốc hiện dùng.
Một lưu ý nhỏ nhưng cứu được nhiều rắc rối: tên thuốc phải ghi theo hoạt chất, không chỉ theo tên biệt dược. Tên biệt dược ở Việt Nam thường không tồn tại ở nước khác, còn hoạt chất thì ở đâu cũng gọi giống nhau.
Gửi hồ sơ đi trước, người bay sau
Việc nên làm sớm nhất trong cả quy trình lại là việc ít người làm: gửi hồ sơ xin ý kiến từ xa trước khi đặt vé.
Phần lớn bệnh viện quốc tế lớn có bộ phận tiếp nhận bệnh nhân nước ngoài, nhận hồ sơ qua cổng trực tuyến, chuyển tới bác sĩ chuyên khoa tương ứng và trả lời trong một đến hai tuần. Kết quả nhận về thường gồm: họ có nhận điều trị ca này không, hướng điều trị họ đề xuất, những gì cần làm thêm, và dự toán chi phí.
Ba tình huống có thể xảy ra, và cả ba đều đáng giá hơn việc bay đi rồi mới biết. Một là họ xác nhận làm được và lịch trình rõ ràng. Hai là họ đề xuất hướng khác hẳn với trong nước — đây chính là giá trị của ý kiến thứ hai. Ba là họ nói phác đồ trong nước đã đúng và không cần đi đâu cả; câu trả lời này tiết kiệm cho gia đình cả một chuyến đi.
Danh sách rút gọn để mang theo
- Đĩa DICOM toàn bộ các lần chụp, kèm bản đọc kết quả của từng lần.
- Khối nến và tiêu bản giải phẫu bệnh, kèm tờ kết quả gốc — với mọi bệnh có sinh thiết.
- Tóm tắt bệnh án đầy đủ thuốc, liều, thời gian; kèm giấy ra viện các lần nằm viện.
- Bản in gốc các xét nghiệm có khoảng tham chiếu, xếp theo thời gian.
- Đơn thuốc đang dùng, ghi theo hoạt chất.
- Bản dịch của nhóm tài liệu lâm sàng chính.
- Hộ chiếu, hợp đồng bảo hiểm nếu có, và thông tin liên hệ của bác sĩ điều trị trong nước.
Bảy dòng. Ngắn hơn nhiều so với túi hồ sơ mà phần lớn gia đình mang đi. Nhưng thiếu dòng thứ hai thôi là đủ để lùi lịch mổ thêm mười ngày.
Câu hỏi thường gặp
Chụp lại ở nước ngoài cho tiện, có cần mang phim cũ theo không?
Cần, và lý do không phải để tiết kiệm tiền chụp. Phim cũ cho bác sĩ thấy diễn tiến: khối u ba tháng trước to bao nhiêu, tổn thương lan theo hướng nào, nốt phổi có thay đổi không. Một lần chụp mới chỉ cho biết hiện trạng. Hai lần chụp cách nhau cho biết bệnh đang đi nhanh hay chậm — thông tin này thường quyết định phác đồ nhiều hơn bản thân hình ảnh hiện tại.
Bệnh viện Việt Nam có bắt buộc cung cấp hồ sơ bệnh án không?
Người bệnh hoặc người đại diện hợp pháp có quyền yêu cầu bản tóm tắt hồ sơ bệnh án. Thực tế thủ tục cần đơn theo mẫu của bệnh viện, giấy tờ tuỳ thân, và với người đại diện thì cần giấy uỷ quyền. Thời gian xử lý tuỳ nơi, thường vài ngày làm việc, nên đừng để sát ngày bay mới đi xin.
Khối nến và tiêu bản là gì, vì sao phải mượn bằng được?
Khi sinh thiết, mẫu mô được xử lý rồi đúc trong khối nến (paraffin block), sau đó cắt lát mỏng dán lên lam kính thành tiêu bản (slide) để soi. Bác sĩ giải phẫu bệnh ở nước ngoài cần đọc lại chính mẫu mô đó, không đọc lại được từ tờ kết quả. Nếu họ muốn nhuộm hoá mô miễn dịch bổ sung hay xét nghiệm gen trên mô, bắt buộc phải có khối nến — bản photo kết quả không thay thế được.
Hồ sơ có cần dịch công chứng toàn bộ không?
Thường là không, và dịch toàn bộ vừa tốn vừa chậm. Phần cần dịch là những thứ mang thông tin lâm sàng: tóm tắt bệnh án, kết quả giải phẫu bệnh, kết quả xét nghiệm chính, giấy ra viện, đơn thuốc đang dùng. Kết quả chẩn đoán hình ảnh nên dịch phần kết luận. Riêng đĩa DICOM không cần dịch vì phần mềm đọc được trực tiếp.
Gửi hồ sơ xin ý kiến trước khi bay có được không?
Được, và nên. Phần lớn bệnh viện quốc tế có kênh nhận hồ sơ từ xa để cho ý kiến thứ hai, trả lời trong vòng một đến hai tuần, có nơi thu phí có nơi miễn phí. Việc này trả lời được câu hỏi quan trọng nhất trước khi tiêu tiền vé máy bay: nơi đó có làm được ca này không, và họ đề xuất hướng nào khác với trong nước.