Một chiếc đồng hồ thông minh hiện nay đo được nhịp tim, bước chân, giấc ngủ, độ bão hoà oxy, biến thiên nhịp tim, và ở một số dòng là cả điện tim. Tất cả được trình bày thành biểu đồ đẹp mắt với các nhận xét đầy tự tin.
Vấn đề là độ tin cậy giữa các chỉ số đó chênh nhau rất xa, và giao diện không phân biệt điều đó.
Xếp theo độ tin cậy
Nhóm đáng tin
- Bước chân và quãng đường. Sai số chấp nhận được, và quan trọng là nhất quán — nếu hôm nay nhiều hơn hôm qua thì đúng là nhiều hơn thật.
- Nhịp tim lúc nghỉ. Đo qua nhiều đêm, con số này khá ổn định và có ý nghĩa: xu hướng tăng dần kéo dài là tín hiệu đáng chú ý.
- Tổng thời gian ngủ. Thường sát thực tế.
Nhóm tham khảo
- Nhịp tim khi vận động cường độ cao. Cảm biến quang ở cổ tay gặp khó khi tay chuyển động mạnh.
- Biến thiên nhịp tim. Có cơ sở sinh lý thật nhưng rất nhạy với nhiều yếu tố; dùng để nhìn xu hướng, không dùng để kết luận trong một ngày.
- Các giai đoạn giấc ngủ. Là ước lượng, không phải đo.
- Năng lượng tiêu hao. Sai số lớn, đặc biệt với hoạt động không phải chạy bộ.
Nhóm không nên dựa vào
- SpO2. Dao động mạnh theo tư thế, độ chặt dây đeo, nhiệt độ và sắc tố da.
- Huyết áp trên các thiết bị không dùng vòng bít. Cần hiệu chuẩn thường xuyên bằng máy có vòng bít, và độ tin cậy còn hạn chế.
- Các chỉ số tổng hợp kiểu điểm sức khoẻ, mức độ căng thẳng, tuổi sinh học. Đây là sản phẩm tiếp thị hơn là phép đo.
Trường hợp đặc biệt: điện tim một chuyển đạo
Một số thiết bị ghi được điện tim một chuyển đạo và cảnh báo dấu hiệu gợi ý rung nhĩ. Tính năng này khác hẳn phần còn lại vì đã được cơ quan quản lý phê duyệt cho một mục đích cụ thể.
Nó vẫn không phải chẩn đoán. Nếu nhận cảnh báo, việc cần làm là lưu bản ghi lại và mang tới bác sĩ, không phải tự kết luận hay tự dùng thuốc. Mặt khác, cũng không nên coi việc không có cảnh báo là bằng chứng tim bình thường.
Dùng thiết bị đeo cho đúng
Nhìn xu hướng, đừng nhìn điểm. Một buổi sáng nhịp tim nghỉ cao hơn bình thường mười nhịp không nói lên gì. Xu hướng tăng dần suốt hai tuần là chuyện khác.
Dùng làm động lực, không dùng làm chẩn đoán. Giá trị lớn nhất của nhóm thiết bị này là thay đổi hành vi: người đeo đi bộ nhiều hơn, ngủ đúng giờ hơn. Đó là tác dụng thật và đáng kể.
Có triệu chứng thì tin triệu chứng. Đau ngực, khó thở, ngất — đi khám ngay, dù mọi chỉ số trên đồng hồ đều xanh.
Đừng để lo lắng dữ liệu chiếm chỗ. Có một nhóm người dùng rơi vào trạng thái theo dõi liên tục và lo âu vì từng dao động nhỏ. Khi điều đó xảy ra, thiết bị đang gây hại nhiều hơn lợi, và việc nên làm là tắt bớt thông báo.
Khi nào cần thiết bị y tế thật
Nếu đang theo dõi một bệnh cụ thể theo chỉ định bác sĩ, hãy dùng thiết bị đạt chuẩn y tế: máy đo huyết áp có vòng bít cánh tay, máy đo đường huyết, máy đo SpO2 dạng kẹp ngón tay.
Chúng không đẹp, không đồng bộ lên ứng dụng, nhưng con số của chúng là con số bác sĩ dựa vào để chỉnh thuốc — và đó mới là điều quan trọng.
Câu hỏi thường gặp
Nhịp tim trên đồng hồ có chính xác không?
Khá tốt khi nghỉ ngơi và khi vận động đều, kém hơn khi vận động cường độ cao thay đổi nhanh hoặc khi cổ tay lạnh, đeo lỏng, hoặc có hình xăm ở vùng cảm biến. Với mục đích theo dõi xu hướng hằng ngày thì dùng được; với mục đích chẩn đoán loạn nhịp thì không thay được thiết bị y tế.
Cảnh báo rung nhĩ trên đồng hồ có đáng tin không?
Một số thiết bị có tính năng ghi điện tim một chuyển đạo đã được cơ quan quản lý phê duyệt cho mục đích phát hiện dấu hiệu rung nhĩ. Nó có giá trị gợi ý thật, nhưng là gợi ý chứ không phải chẩn đoán: bước tiếp theo luôn là mang bản ghi đó tới bác sĩ để xác nhận bằng điện tim chuẩn.
SpO2 trên đồng hồ dùng được không?
Kém tin cậy nhất trong nhóm chỉ số phổ biến. Nó dao động mạnh theo tư thế, độ chặt của dây đeo, nhiệt độ da và sắc tố da. Khi nghi ngờ suy hô hấp, phải dùng máy kẹp ngón tay đạt chuẩn y tế, và quan trọng hơn là nhìn vào biểu hiện của người bệnh chứ không nhìn con số.
Dữ liệu giấc ngủ có thật không?
Tổng thời gian ngủ thường khá sát. Phân chia các giai đoạn ngủ nông, sâu, REM thì chỉ là ước lượng từ chuyển động và nhịp tim, độ chính xác hạn chế so với đo đa ký giấc ngủ. Nên dùng để nhìn xu hướng theo tuần, đừng lo lắng vì một đêm có biểu đồ xấu.