Sau một đợt điều trị ở nước ngoài, gia đình mang về vài hộp thuốc và một đơn viết bằng tiếng nước đó. Bốn tuần sau thuốc hết, ra nhà thuốc thì không ai biết tên trên hộp là thuốc gì.
Vấn đề này giải quyết được, và chìa khoá nằm ở một dòng chữ nhỏ.
Tên thương mại và tên hoạt chất
Mỗi thuốc có hai tên. Tên thương mại do nhà sản xuất đặt, khác nhau ở mỗi nước, in to trên vỏ hộp. Tên hoạt chất là tên quốc tế của phân tử, giống nhau ở mọi nơi, in nhỏ hơn ngay dưới tên thương mại hoặc trong tờ hướng dẫn.
Cùng một hoạt chất có thể có hàng chục tên thương mại khác nhau trên thế giới. Nhưng hoạt chất thì chỉ có một cách gọi, và đó là thứ cần tìm.
Ba bước đối chiếu
- Tìm tên hoạt chất và hàm lượng trên vỏ hộp. Ghi lại cả dạng bào chế: viên nén thường, viên phóng thích chậm, viên bao tan trong ruột.
- Đưa dược sĩ đối chiếu với danh mục thuốc trong nước. Phần lớn hoạt chất thông dụng đều có sản phẩm tương đương.
- Xác nhận với bác sĩ trước khi đổi, đặc biệt nếu thuốc thuộc nhóm nhạy cảm.
Nhóm không nên tự đổi
Có một nhóm thuốc mà chênh lệch nhỏ về hấp thu đã gây hậu quả — gọi là thuốc có khoảng điều trị hẹp. Với nhóm này, việc đổi nhà sản xuất cần bác sĩ theo dõi, thường kèm xét nghiệm kiểm tra:
- Thuốc chống đông đường uống.
- Thuốc chống động kinh.
- Hormone tuyến giáp.
- Thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng.
- Một số thuốc tim mạch.
Khi thuốc chưa có ở Việt Nam
Với thuốc mới, đặc biệt là thuốc điều trị đích và thuốc sinh học, có thể chưa được cấp phép lưu hành trong nước. Ba hướng xử lý, theo thứ tự nên thử:
1. Phương án thay thế. Hỏi bác sĩ có thuốc cùng nhóm cơ chế đã có trong nước không. Với nhiều bệnh, phác đồ thay thế tồn tại và hiệu quả không chênh lệch nhiều.
2. Đường nhập khẩu hợp pháp cho điều trị cá nhân. Có cơ chế cho phép nhập thuốc chưa có số đăng ký để điều trị cho người bệnh cụ thể, nhưng cần hồ sơ và thời gian. Bệnh viện lớn nơi đang điều trị là nơi biết rõ quy trình này.
3. Chương trình hỗ trợ của hãng. Một số thuốc đắt tiền có chương trình hỗ trợ bệnh nhân. Bác sĩ điều trị biết thuốc nào có.
Hướng cần tránh: mua qua các nguồn không kiểm chứng trên mạng. Với thuốc điều trị bệnh nặng, rủi ro thuốc giả hoặc bảo quản sai là rủi ro lên tính mạng.
Chuẩn bị từ lúc còn ở nước ngoài
Ba việc nên làm trước khi rời bệnh viện, vì làm sau rất khó:
- Xin đơn thuốc ghi theo hoạt chất, bằng tiếng Anh, kèm liều và thời gian dự kiến dùng.
- Hỏi thẳng: nếu thuốc này không có ở Việt Nam thì phương án thay thế là gì. Bác sĩ ở đó trả lời được ngay, và câu trả lời rất có giá trị.
- Xin đủ thuốc cho giai đoạn chuyển tiếp, đủ thời gian để sắp xếp ở nhà.
Một điều nên nói với bác sĩ
Nếu chi phí thuốc đang là gánh nặng thật, hãy nói ra. Nhiều phác đồ có lựa chọn rẻ hơn đáng kể với hiệu quả tương đương, và bác sĩ chỉ cân nhắc chúng khi biết đó là vấn đề. Im lặng rồi tự bỏ thuốc giữa chừng là kết cục xấu hơn nhiều so với một câu hỏi thẳng.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết hoạt chất của thuốc nước ngoài?
Trên vỏ hộp và tờ hướng dẫn luôn có tên hoạt chất, thường in nhỏ hơn tên thương mại, viết bằng tên quốc tế. Đây là tên dùng chung trên toàn thế giới. Nếu không tìm thấy, chụp cả vỏ hộp và tờ hướng dẫn rồi đưa dược sĩ hoặc bác sĩ đối chiếu.
Thuốc chưa lưu hành ở Việt Nam thì làm sao?
Có hai hướng: hỏi bác sĩ về phương án thay thế bằng thuốc cùng nhóm đã có trong nước, hoặc tìm hiểu đường nhập khẩu hợp pháp cho mục đích điều trị cá nhân. Hướng thứ hai cần hồ sơ và thời gian, nên phải bắt đầu sớm chứ không đợi khi hết thuốc.
Mua thuốc xách tay qua mạng có được không?
Rủi ro cao: không kiểm chứng được nguồn gốc, không biết điều kiện bảo quản trong quá trình vận chuyển, và không có ai chịu trách nhiệm nếu xảy ra chuyện. Với thuốc điều trị bệnh nặng, đây là lựa chọn nên tránh.
Bác sĩ Việt Nam có kê tiếp đơn của nước ngoài không?
Thường là có, sau khi xem hồ sơ và đánh giá lại. Điều giúp quá trình này diễn ra nhanh là mang đủ: bản tóm tắt điều trị, lý do dùng thuốc, liều và thời gian đã dùng, và kết quả theo dõi nếu có. Bác sĩ cần hiểu vì sao thuốc đó được chọn thì mới kê tiếp được.